De coalitievorming in Zoetermeer lijkt uit te draaien op een keuze tussen twee duidelijke blokken: een rechtse variant rond de PVV of een linkser alternatief zonder de grootste partij. Met de huidige verhoudingen in de gemeenteraad kan het uiteindelijk aankomen op een paar partijen in het midden die de doorslag geven.
De verkiezingsuitslag laat een versnipperd beeld zien. De PVV, VVD en GL-PvdA zijn met elk 6 zetels de grootste partijen, gevolgd door D66 met 5 zetels. Daarachter volgen meerdere kleinere partijen, waardoor geen enkele combinatie vanzelf een meerderheid haalt van 20 zetels.
Een belangrijke complicerende factor voor een coalitie is dat meerdere partijen samenwerking met de PVV expliciet uitsluiten of zeer onwaarschijnlijk achten. Zo hebben GL-PvdA, SP en Zó! Zoetermeer aangegeven niet in een college met de PVV te willen stappen. Daarnaast noemen D66, CDA en CU-SGP de kans op samenwerking klein, vanwege grote inhoudelijke en principiële verschillen tussen de partijen.
Er ligt wel een mogelijke coalitie ‘over rechts’ met de PVV (6), VVD (6), LHN (3), PDvZ (2) en Zoetermeer Vooruit (2). Samen komen zij uit op 19 zetels, net één te weinig voor een meerderheid. Deze combinatie sluit het meest aan bij de verkiezingsuitslag, waarin de PVV als grootste partij naar voren kwam. De VVD heeft bovendien aangegeven inhoudelijke raakvlakken te zien met de PVV.
Aan de andere kant ligt een alternatief ‘over links’, zonder de PVV. In dat scenario zouden GL-PvdA (6), D66 (5), CDA (3), CU-SGP (2), Zó! Zoetermeer (2) en SP (1) samen ook uitkomen op 19 zetels. Daarmee is ook deze combinatie net geen meerderheid. Deze linkse of middenvariant vraagt bovendien om samenwerking tussen partijen met uiteenlopende ideologische achtergronden. Vooral de combinatie van bijvoorbeeld CDA en SP of CU-SGP en GL-PvdA vraagt om stevige compromissen.
Op papier lijkt 50PLUS met één zetel de sleutel tot een meerderheid. Toch ligt dat genuanceerder. De partij heeft aangegeven deze raadsperiode geen rol te willen spelen in een college.
Dat betekent dat de uiteindelijke coalitie waarschijnlijk gevormd moet worden zonder 50PLUS als actieve bestuurspartner, of met gedoogsteun. Daarmee verschuift de politieke dynamiek: de doorslag ligt minder bij de kleinste partij, en juist meer bij middenpartijen als de VVD en Zoetermeer Vooruit, die de balans tussen links en rechts kunnen laten doorslaan.
De sleutel tot een meerderheid ligt daarmee niet per se waar je hem op basis van de zetelverdeling zou verwachten.
De komende onderhandelingen zullen uitwijzen welke kant de stad op beweegt. Gaat Zoetermeer voor een coalitie die het meest recht doet aan de verkiezingsuitslag, met de PVV als centrale speler? Of ontstaat er een alternatief zonder de grootste partij, gedragen door een bredere samenwerking?
Eén ding staat vast: de formatie wordt een politieke test waarin inhoud, vertrouwen en strategie samenkomen.
Foto: mediapartner Leon Koppenol